accessible mode Մատչելի տարբերակ

Հեղինակ

Մարիամ Եղիազարյան

«Մեր սերունդը մի քիչ ավելի շատ է դրա մասին մտածում, քան տարիքով մեծերը». Տաթևիկ Զաքարյան

0
Տաթևիկ Զաքարյան

Տաթևիկ Զաքարյան

Պրահայում անցկացվող ամենամյա ճարտարապետական շաբաթին այս տարի հավելվել է երևանյան ճարտարապետական շաբաթը: Դասախոսություններ, ցուցադրություններ, էքսկուրսներ ու ճարտարապետական այլ կարևոր իրադարձություններ տեղի կունենան այս տարվա սեպտեմբերին: Մինչ այդ արդեն փորձառու ու սկսնակ ճարտարապետները հնարավորություն ունեն ներկայանալու իրենց նախագծերով, որոնք համահունչ են տարվա «Օրգանիկ քաղաք» թեմային:

Սպասվող ճարտարապետական շաբաթի, մատչելիության չափանիշների կարևորման, հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար անհարմար միջավայրի խնդիրների ու պատճառների շուրջ զրուցեցինք փառատոնի կազմակերպիչ, ճարտարապետ, Պրահայում անցկացվող ճարտարապետական շաբաթի տարածաշրջանային դեսպան Տաթևիկ Զաքարյանի հետ:

Ճարտարապետական շաբաթ Երևանից դեպի Պրահա

- Ինչպե՞ս է ձևակերպվում օրգանիկ քաղաքը ճարտարապետական տեսանկյունից, ու ինչպե՞ս եք այն պատկերացնում Հայաստանում:

- Ճարտարապետական շաբաթի շրջանակներում օրգանիկ քաղաքը չի նշանակում կանաչ քաղաք: Այս դեպքում դիտարկվում է այն օրգանիկը, որը շնչող է: Նախագծերը պետք է ազդեցություն ունենան միջավայրի, ավելի շատ ազդեն քաղաքի կյանքի վրա: Օրինակ` ստեղծել հասարակական շենք, որը կպարտադրի հարակից կանաչ տարածքներ, կանգառ, հետիոտն ճանապարհ, տրանսպորտային փոփոխություն: Հայաստանում ունենք այդպիսի օրինակ` Թումոն: Թեման առաջացել է շարժունակությունից (mobility), որը երկար քննարկումներից հետո ավելի ընդլայնվեց ու դարձավ օրգանիկ քաղաք:

- Այդ ազդեցության մեջ կարևորվո՞ւմ է մատչելիությունը:

- Կոնկրետ մեր փառատոնի շրջանակներում… չգիտեմ: Մենք ունենք միջազգային ժյուրի, որի հետ առաջին տարին ենք աշխատում: Մեքսիկացի Դենիելը, ով Պրահայում է բնակվում ու հենց Ճարտարապետական շաբաթի գլխավոր ճարտարապետն ու ճարտարապետական բաժնի համակարգողն է, կարևորում է մատչելիությունը, որն իր մոտ ոչ թե ի ծնե, այլ մտածելակերպով եկող բան է, որովհետև երկար տարիներ Եվրոպայում է ապրել: Պերուի ժյուրիի նախագծերի մեջ մատչելիությունը շատ է, բայց վստահաբար ասել, որ նախագծերն ընտրելիս կարևորություն կտան` չեմ կարող ասել: Հայաստանյան և ռուսաստանյան ժյուրիի անդամների հետ դեռևս չեմ աշխատել, հուսանք, որ նրանց համար էլ կարևոր կլինի, բայց, ցավոք, ոչինչ խոստանալ չեմ կարող:

- Որպես ճարտարապետ ու փառատոնի կազմակերպիչ ինչպե՞ս եք ընտրում միջոցառումների անցկացման վայրերը: Կարևորո՞ւմ եք տեղանքի մատչելիությունը:

- Դե, մեր առաջին միտքը Ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտն էր և Ալեքսանդր Թամանյանի թանգարան-ինստիտուտը: Երկրորդը թեմատիկ առումով շատ համապատասխան է: Բանակցությունները մի քիչ ձգձգվում են, որովհետև, ինչպես գիտեք, երկու թանգարանները ուզում են նորից միավորել: Իրականում Պրահայի ճարտարապետական շաբաթի կարգին համապատասխանելու համար մենք դա պիտի հաշվի առնենք, բայց, ինչպես գիտեք, Հայաստանի պայմաններում այդպիսի վայր դժվար է գտնել: Ես ինքս ճարտարապետ եմ ու գիտեմ, թե որքան բարդ ու ծախսատար է պատվիրատուին համոզել մատչելիության կարևորությունը: Ցուցահանդեսի առումով ոչինչ խոստանալ չեմ կարող, փորձում ենք անել ամեն ինչ: Պրահայից մատչելիության հստակ պահանջ չկա, բայց դա նրանց համար այնքան կարևոր ու բնական է, որ դրա մասին նույնիսկ երբեք խոսակցություն չի լինում: Նրանք երբեք չեն ասել, որ պետք է մատչելի լինի հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար, որովհետև դա բնականոն է, բնականաբար, պետք է մատչելի լինի, ինչպե՞ս կարող է մատչելի չլինել:

- Նախորդ տարվա փորձառությունն ու այս տարվա նախագծերը հաշվի առնելով ի՞նչ կասեք` հայ ճարտարապետները կարևորո՞ւմ են մատչելիության պահանջն իրենց նախագծերում:

- Անկեղծ ասած` եթե նախագիծը էսքիզային է, մրցութային է, չի ենթադրում կառուցում, չունի կոնկրետ պատվիրատու, միշտ հաշվի է առնվում: Բայց եթե կա կոնկրետ պատվիրատու, ֆինանսավորման չափ, կոնկրետ բյուջե, ցավոք, այդ թեման երկրորդ պլան է մղվում, ու մնում են պարզունակ լուծումները` թեքահարթակներ, բռնակներ և այլն: Իրականում ճշմարտությունը դա է:

Ճարտարապետական անմատչելիություն. միջավայրից միջավայր

- Անմատչելիության խնդիրը միայն ֆինանսակա՞ն է: Որքա՞ն թանկ արժի մատչելի միջավայրը:

– Խնդիրը կախված է նախագծից: Իրականում կարող է այնքան թանկ չլինել, խնդիրը ավելի շատ կարևորության մեջ է: Լինում են պատվիրատուներ, որոնց փորձում ես բացատրել, որ դա կարևոր է, բայց նա ասում է` չէ´, ինձ համար դա կարևոր չէ: Ասում են` եթե դա ոչ թե բնակելի տուն, այլ` հասարակական օբյեկտ է, մատչելիությունը` հաշմանդամություն ունեցող հաճախորդներ, սպառողներ չկան: Ես շատ եմ ուսումնասիրել ու գիտեմ, որ կան, ու խնդիրը հենց մատչելիության մեջ է:

Կար մի կազմակերպություն, որի համար ես նախագիծ էի անում, բայց շենքն արդեն կար: Նրանք շատ էին ուզում, որ տարածքը հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար հասանելի լիներ, բայց կոնկրետ մի շենքում դա հնարավոր չէր: Սովետական շենք էր ու ոչ մի կերպ հնարավոր չէր բարձրացնել: Հետո նրանք մյուս գրասենյակը պատրաստեցին, որտեղ արդեն ունեցան 40 հաշմանդամություն ունեցող անձի աշխատատեղի հնարավորություն:

- Ի վերջո, հաստատվում ու անընդհատ կառուցվում են շատ նախագծեր, որոնք սխալ են, ինչի վկայությունը բազմաթիվ նորակառույց շենքերն են: Ինչո՞ւ, որտեղի՞ց է սկսվում սխալը` պատվիրատուի՞ց, ճարտարապետի՞ց, հասարակությունի՞ց:

- Եթե կենտրոնով քայլեք, կտեսնեք, թե որքան նորմեր են խախտված: Նույն թեքահարթակները կան, բայց օգտագործման համար պիտանի չեն: Ես հավատում եմ, որ խնդիրը շատ խորքային է: Կարծում եմ` մանկապարտեզի տարիքից պետք է երեխաներին սովորեցնել դրա կարևորությունը, ու, գուցե, 20 տարի հետո այդ երեխաները դառնան կառավարություն, ամեն ինչ, ու այդ հարցը նրանց համար ավելի կարևոր լինի, քան այսօր:

Եթե նայեք նորմալ ճարտարապետների նախագծերի ընթացքը, կհամոզվեք, որ նախագծերի սկզբում ու վերջում մատչելիությունը շատ տարբեր է. սկզբում շատ ավելի մատչելի են, քան վերջում ստացվում է: Իրականում խիստ ցավոտ ու բարդ պատասխանվող հարց եք տալիս, որովհետև ձեր տված հարցը վերաբերում է ամեն ինչին: Միայն հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց նորմատիվները չէ, որ խախտվում են, ամեն ինչն է խախտվում: Խնդիրը շատ ավելի գլոբալ է: Չեմ ուզում ասել, որ կառավարությունից է, որովհետև իրականում հասարակությունից էլ է, պատվիրատուներից… Չգիտեմ, շատ բարդ հարց եք տալիս:

- Համընդհանուր դիզայնի պարագայում այլ է, թեև ամենը սկսվում է պարզ կետերից` անցուղիներ, լուսավորություն և այլն: Այս դեպքում ինչո՞ւ այս պարագայում ևս մատչելի միջավայր չի ապահովվում:

- Այս դեպքում, եկեք ես մեղադրեմ համալսարանին: Գոյություն ունի էրգոնոմիկա գիտությունը, որը լուծում է այդ բոլոր խնդիրները: Մենք էրգոնոմիկա անցնում ենք միայն բարձր կուրսերում, շաբաթական մեկ անգամ ու երբեք դրան լուրջ չենք վերաբերվում: Ցանկացած ճարտարապետի ու դիզայների համար էրգոնոմիկան պետք է լինի Աստվածաշնչի նման մի բան: Ճարտարապետությունն ու դիզայնը միջավայր է մարդու համար, որը պետք է հարմար լինի: Ինտերիերը հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար հարմարավետ դարձնելն ավելի բարդ է: Բայց ոչ թե ֆինանսապես, այլ այնքանով, որ ունես պատրաստի միջավայր, որի մեջ ստեղծում ես ինտերիեր, խանգարող հանգամանքներն ավելի շատ են:

- Պատկերացնենք` ճարտարապետները հրաժարվում են համագործակցությունը շարունակելուց, եթե պատվիրատուն չի նախատեսում մատչելիության ապահովումը, ո՞ւր կհասնեն, ի՞նչ կլինի, բոլոր ճարտարապետները գործազու՞րկ կմնան:

- Ես էլ եմ այդպես պատկերացնում (ծիծաղում է.-հեղ.), բայց եկեք հասկանանք մի բան, որ մենք խոսում ենք մասնագիտության մասին, որը ունեն շատ մեծ թվով մարդիկ: Օրինակ բերել ձեր փորձառության նախորդ արվեստանոցները` այնքան էլ ճիշտ չէ, որովհետև նրանք մեծամասնություն չեն: Մենք ունենք բազում ճարտարապետներ, ովքեր միակարծիք չեն: Մենք համալսարանն ավարտում ենք հստակ պատկերացումներով, թե ով է ճարտարապետն ու ինչ պետք է անի, հետո կյանքն ու պատվիրատուները մեզ դարձնում են այն, ինչ է ճարտարապետների մեծ մասն այսօր: Մենք սկսում ենք հարմարվել, ու բոլորը հասկանում են, որ նման բաներ անելը շատ ռիսկային է: Դու կարող ես մեկ-երկու անգամ վիճել պատվիրատուի հետ, բայց այսօր Հայաստանում չկա Լյուդվիգ Միս վան դեր Ռոյե: Ինչո՞ւ եմ գերմանացի ճարտարապետ Միս վան դեր Ռոյեին հիշում, որովհետև Բռնոյում նրա կառուցած Վիլլա Տուգենդhատը ունի նման պատմություն, որ ընդամենը մի մարդու համար կառուցվող առանձնատուն էր: Միս վան դեր Ռոյեն գծել էր մինչև առաստաղ, մեկ մետր լայնությամբ դռներ: Խոսքը 1930-ական թվականների մասին է, այդ նամակները մինչև հիմա պահպանվել են, որոնցում պատվիրատուն նրան գրում է. «…բայց, ախր, դա թանկ է, ես չեմ ուզում, ինձ համար անիմաստ են այդ դռները…»: Միս վան դեր Ռոյեն պատասխանել էր ընդամենը մեկ նախադասությամբ. «Եթե քեզ դուր չեն գալիս իմ գծած դռները, գտիր ուրիշ ճարտարապետի»: Շենքը մինչև օրս կա, պատմամշակութային արժեք ներկայացնող կառույց է: Խնդիրն այն է, որ մենք չունենք, և բնական է, որ չունենք Միս վան դեր Ռոյեի նման ճարտարապետներ, ովքեր կարող են իրենց նման բաներ թույլ տալ:

- Արդյոք համալսարանում կարևորվո՞ւմ է մատչելիությունը ապագա ճարտարապետներին կրթելու տեսանկյունից:

- Անկե՞ղծ պատասխան եք ուզում, թե՞ մասնագիտական (ծիծաղում է.-հեղ.): Անկեղծ` ոչ բոլոր դասախոսներն են դրան ուշադրություն դարձնում: Ես, բարեբախտաբար, և´ բակալավրիատում, և´ մագիստրատուրայում ունեցել եմ հրաշք ղեկավար, որի համար դա միանշանակ նույնքան կարևոր է եղել, որքան ինձ համար: Եթե գործող ճարտարապետներ են` հայաստանյան կյանքով եփված, ու հասկանում են, որ մատչելիության չափանիշները չես ապահովելու, ուշադրություն չեն դարձնում: Համենայն դեպս, գնահատման համակարգում դրան տեղ չի տրվում, դու կարող ես նախագիծ ներկայացնել, որ հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար բացարձակապես մատչելի չէ ու գերազանց գնահատական, կարմիր դիպլոմ ու ավարտես: Ուսանողների համար դա ավելի կարևոր է, որովհետև միայն համալսարանով չեն եփվում, մասնակցում են տարբեր մրցույթների, կապը դրսի հետ մեծ է, անվերջ նայում են արտասահմանյան ճարտարապետների նախագծերը, ում մոտ մատչելիությունը հաշվարկված է լինում:

Չգիտեմ` որտեղի´ց է խնդիրը գալիս, բայց համոզված եմ, որ եթե նույնիսկ քաղաքաշինության նախարարությանն ու կառավարությանը փոխեն, ում էլ բերեն, նույն բանն է լինելու, որովհետև մեր միջից դա դեռ չի գալիս: Մեր սերունդը մի քիչ ավելի շատ է դրա մասին մտածում, քան տարիքով մեծերը, բայց վստահ եմ, որ եթե մի քիչ ջանքեր ներդնենք, փոքր տարիքից սկսենք, շատ ավելի մեծ արդյունքներ կունենանք: Եթե երեխան փոքր տարիքից շփվի հաշմանդամություն ունեցող երեխաների հետ, ունենա ընկերներ, գիտակցի, որ գուցե հետագայում հաշմանդամություն ունենա, իր կյանքը դրանով վերջացած չի լինի, որովհետև ինքը կհասկանա, կմտածի. «հա, հետո՞ ինչ: Ես դեռ կարող եմ ապրել, կարող եմ վայելել, ունենալ այնպիսի կյանք, ինչպես բոլորը»: Երբ այդպես մտածող երեխաները մեծանան ու ճարտարապետ դառնան, նրանց համար իրենց ընկերոջը մատչելի միջավայր ստեղծելը բնական լուծում կլինի:

Տարածել
* Հրապարակման մեջ սխալներ նկատելու դեպքում նշեք տվյալ բառը կամ նախադասությունը և սեղմեք Shift + Enter:

Comments are closed.